ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ – ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪಕ

ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ – ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪಕ. “ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ…” ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಉಚ್ಚರಿಸದ ಭಾರತೀಯ ವಿರಳ. ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಲಿ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವಾಗಲಿ, ಕಲಾವಿದನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮೊದಲ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಲಿ – ಮೊದಲ ನೆನಪು ಗಣೇಶನದೇ. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವರೆಂದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನ, ವಿವೇಕ, ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದ ಆದರ್ಶವೆಂದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಯೋಗವಿಜ್ಞಾನ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ಪರಿಸರಜ್ಞಾನ, ಕೃಷಿಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮವೇ ಗಣೇಶ. ಗಣೇಶನನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದಲ್ಲ; ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದಾಗಿದೆ.

ಎಲ್ಲರ ದೇವರು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಮತ, ಭಾಷೆ, ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿದ್ದರೂ ಗಣೇಶ ಎಲ್ಲರ ದೇವರು. ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ, ಶಾಕ್ತ, ಜೈನ, ಬೌದ್ಧ- ಯಾವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ ಗಣೇಶ ಅಪರಿಚಿತನಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಗಣಿಯ ಗಣಪನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಹಾನಗರಗಳ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮೂರ್ತಿಗಳವರೆಗೆ, ಬಾಲಕನ ಚಿತ್ರಪಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶಿಲ್ಪಿಯ ಮಹಾಕಲಾಕೃತಿವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಅವನೇ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ.
ಒಂದು ವಕ್ರರೇಖೆಯನ್ನು ಎಳೆದರೂ ಗಣಪನ ಆಕಾರ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅರಳಿಯ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಅಕ್ಕಿಯ ಕಾಳಿನಲ್ಲಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಮೋಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ- ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಗಣೇಶನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಅಪೂರ್ವ. ಇಷ್ಟೊಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಲಾರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರುವ ದೇವರು ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ.

ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ
ಗಣೇಶನ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅದು ಹಾಸ್ಯದ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನ ಹೇಳುವ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಕೃತಿ.ಆನೆಯ ತಲೆ.ಮಾನವನ ದೇಹ.ಒಂದೇ ದಂತ..ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ.ಸಣ್ಣ ಇಲಿ ವಾಹನ.ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೋದಕ.ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾವು ಕಟ್ಟಿದ ಬೆಲ್ಟ್.ಈ ರೂಪವನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿದಾಗ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಭಯವಲ್ಲ- ಮುಗುಳ್ನಗೆ.ಅದೇ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ.
ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಾನವನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಗೆಯ ಮೂಲಕ ಕರಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. “ನೀನು ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡವನಾದರೂ ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವನಲ್ಲ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ರೂಪ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಗಣೇಶನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ “ಕಾರ್ಟೂನ್ ದೇವರು” ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಉದ್ದೇಶ ಅವಹೇಳನವಲ್ಲ; ಅಹಂಕಾರದ ಶಮನ. ಗಣೇಶನ ಆಕೃತಿ ಅದನ್ನೇ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಓಂಕಾರದ ರೂಪವೇ ಗಣೇಶ
ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭ ಶಬ್ದದಿಂದ.ಆ ಶಬ್ದವೇ “ಓಂ”.ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಓಂಕಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ ನಾದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಣದ ಮೂಲವೆನ್ನುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತ ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಆದಿನಾದಕ್ಕೆ ರೂಪಕೊಟ್ಟಾಗ ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಪನೆ ಗಜಮುಖ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಆನೆಯ ಘೀಳಿನ ಧ್ವನಿ, ಓಂಕಾರದ ನಾದ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸ್ಪಂದನ – ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಗಣೇಶ. ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶ ಕೇವಲ ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯ ಪುತ್ರನಲ್ಲ; ನಾದಬ್ರಹ್ಮದ ಮೂರ್ತರೂಪ.
ಗಣೇಶನನ್ನು ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಲ್ಲ.’ಓಂ’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ ಸ್ಪಂದನ. ಉಸಿರಿನ ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನ, ನಾದದ ಉದಯ-ಲಯ, ಜೀವನದ ಆರಂಭ-ಅಂತ್ಯ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಓಂಕಾರದೊಳಗೆ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಉಸಿರಾಟದ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಗಣೇಶೋಪಾಸನೆಯ ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಥ. ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶಪೂಜೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಅರ್ಪಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಮಾನಸಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವೂ ಆಗಿದೆ.

ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಸಹಸ್ರಾರದವರೆಗೆ
ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರದ ಅಧಿದೇವತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ; ಮಾನವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೂಪಕ. ಮೂಲಾಧಾರ ಎಂದರೆ ಬದುಕಿನ ಅಡಿಪಾಯ – ಸ್ಥಿರತೆ, ಭದ್ರತೆ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ನೆಮ್ಮದಿ. ಈ ಅಡಿಪಾಯ ದೃಢವಾಗದಿದ್ದರೆ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಪೂಜೆಯ ಆರಂಭ ಗಣೇಶನಿಂದ. ಅಡಿಪಾಯ ಗಟ್ಟಿಯಾಗದ ಮನೆ ಹೇಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆಯೋ, ಮೂಲಾಧಾರ ಗಟ್ಟಿಯಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.
ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಸಹಸ್ರಾರವನ್ನು ಸೇರುವ ಯೋಗಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಗಣೇಶನ ಅನುಗ್ರಹ. ಇದನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು; ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸದ ಪಯಣ.

ಗರಿಕೆ: ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಂದೇಶ
ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಪತ್ರೆ ಗರಿಕೆ (ದೂರ್ವೆ). ಏಕೆ? ಇದು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲ್ಲು. ಯಾರೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದ್ಭುತ ಜೀವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತುಳಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೇರು ಕಿತ್ತುಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಬದುಕಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಗರಿಕೆಗೆ ಔಷಧೀಯ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ರಕ್ತಶುದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಗಾಯ ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಗರಿಕೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೀವಶಕ್ತಿಗೆ ನಮಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.

ಮಣ್ಣಿನ ಗಣಪ: ಪರಿಸರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪಾಠ
ಇಂದು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೊಲದ ಮಣ್ಣು.ಹೊಲದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಧಾನ್ಯ. ಅರಿಶಿನ. ಗರಿಕೆ. ಎಲೆಗಳು. ನಂತರ ಅದೇ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತೆ ನೀರಿಗೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕೃತಿಗೇ ಮರಳಿಸುವ ಚಕ್ರ.ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ದೇವರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; “ನೀ ಬಂದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುತ್ತೀಯ” ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಆಚರಣೆ.ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಯ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು.

ಕೃಷಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ದೇವರು
ಗಣೇಶನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗುರುತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಕುಶ ಮತ್ತು ಪಾಶ. ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸುತ್ತ ಹಾವು.ಮೂಷಿಕ ವಾಹನ. ಮೋದಕ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ರೈತನ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಕೇತಗಳು. ಇಲಿಯಿಂದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.ಹಾವಿನ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ. ಕೃಷಿಗೆ ಮಳೆ ಬೇಕು. ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಬೇಕು.ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶನು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರಲ್ಲ; ಹೊಲದ ದೇವರೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿವರೆಗೆ
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವೆಂದರೆ ಅದು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು.ಬುದ್ಧಿಯು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಈ ಎರಡರ ಸಂಗಮವೇ ಗಣೇಶ.ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿದ್ಯಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ.ಕಲಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ.ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ.ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ. ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಆರಂಭದಲ್ಲೂ ಗಣೇಶ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬೇಕಾಗುವುದು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ. ಆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಮೂರ್ತರೂಪವೇ ವಿನಾಯಕ.

ಖಾಸಗಿಯಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಣೇಶ
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಪೂಜೆ ಮನೆಯಂಗಳದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕುಟುಂಬ, ಕೃಷಿ, ಋತುಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಗೃಹಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನಂಟಿದ್ದ ಈ ಹಬ್ಬವು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ದೇಶಭಕ್ತಿ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಚಿಂತನೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. ಇಂದು ನಾವು ಆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಉತ್ಸವದ ಭವ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಬೇಕೇ ಹೊರತು ಶಬ್ದ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿ ಕುಗ್ಗಬಾರದು.

ವಿನಾಯಕಿ: ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಕ
‘ವಿನಾಯಕಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಕೇವಲ ಪಂಚಾಂಗದ ಹೆಸರಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಫಲವತ್ತಾಗುವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಬರುವುದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಲ್ಲ. ಮಣ್ಣು, ನೀರು, ಬೀಜ, ಮೊಳಕೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸೃಷ್ಟಿತತ್ತ್ವದ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಮಳೆಗಾಲದ ಸಂಭ್ರಮವೂ ಹೌದು; ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಹೌದು.

ಗಣೇಶ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಸಂದೇಶ
ಓಂ ಏಕದಂತಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ ।ವಕ್ರತುಂಡಾಯ ಧೀಮಹಿ ।ತನ್ನೋ ದಂತಿಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್ ॥
ಈ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು – ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು (ವಿದ್ಮಹೇ). ಎರಡನೆಯದು – ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು(ಧೀಮಹಿ). ಮೂರನೆಯದು – ಅದರ ಪ್ರೇರಣೆಯಂತೆ ಬದುಕುವುದು (ಪ್ರಚೋದಯಾತ್). ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಲದು. ಅದನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇದೇ ಗಣೇಶೋಪಾಸನೆಯ ಸಾರ.

‘೨೧’ರ ಮಹತ್ವ
ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮೋದಕಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದೂರ್ವೆಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ನಮಸ್ಕಾರಗಳು ಎಂಬ ಆಚರಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯರು ತಾತ್ವಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಖ್ಯೆ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ಮರಣೆಯ ಸಾಧನ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.

ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದತ್ತ
ಇಂದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ಪರಿಸರ. ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ, ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ – ಇವು ಉತ್ಸವದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಮರೆಮಾಡುವಂತಿವೆ.ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಗರಿಕೆ-ಹೂವು-ಎಲೆಗಳ ಪೂಜೆ, ಮಿತವಾದ ಅಲಂಕಾರ, ಜಲಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ – ಇವುಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ ಪರಿಸರಕ್ಕೂ ಹೊಂದುವ ಮಾರ್ಗ.ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದೇ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪೂಜೆ.

ಗಣೇಶ: ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪಕ
ಗಣೇಶನು ಕೇವಲ ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರನಲ್ಲ. ಅವನು ಕೇವಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವರೂ ಅಲ್ಲ.ಅವನು ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ.ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ರೂಪಕ.ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಮನ್ವಯ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮೊದಲ ಪೂಜೆ. ಆರಂಭವೆಲ್ಲ ಅವನಿಂದಲೇ.
ಗಣೇಶನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಹೂ ಅರ್ಪಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದು, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದು.

ಗಣೇಶನ ಆರಾಧನೆಯ ಅಂತಿಮ ಫಲ ವಿಘ್ನಗಳ ನಾಶವಲ್ಲ; ವಿವೇಕದ ಉದಯ.
ವಿಘ್ನಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಿವೇಕ, ಧೈರ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಾರತೀಯರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ – “ಓಂ ಗಂ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ.” ಅದು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರವಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಶಾಶ್ವತ ಆಹ್ವಾನ.

ಡಾ. ಗುರುರಾಜ ಪೋಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ
ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತಕರು, ಬೆಂಗಳೂರು,
ಮೊ.: 9035618076